Nootropy niegdy┼Ť znane by┼éy g┼éównie w┼Ťród przedstawicieli wymagaj─ůcych zawodów, takich jak in┼╝ynier, lekarz, czy prawnik. Obecnie ich s┼éawa zatacza coraz szersze kr─Ögi. Ch─Ötnie si─Ögaj─ů po nie studenci oraz osoby po prostu pragn─ůce usprawni─ç swoje codzienne funkcjonowanie i podnie┼Ť─ç produktywno┼Ť─ç.

Nootropy – co to w┼éa┼Ťciwie jest?

Nootropy to grupa substancji, które s┼éu┼╝─ů zdrowiu mózgu i poprawiaj─ů pami─Ö─ç. Poj─Öcie ┼Ťrodka nootropowego jest jednak cz─Östo nadu┼╝ywane, poniewa┼╝ zazwyczaj mianem tym okre┼Ťla si─Ö ka┼╝dy preparat, który w jakim┼Ť stopniu pozwala nam sprawniej my┼Ťle─ç. Fakt jest jednak taki, ┼╝e na miano nootropu dana substancja musi sobie zas┼éu┼╝y─ç, spe┼éniaj─ůc okre┼Ťlone kryteria zawarte w definicji.

Jakie w┼éa┼Ťciwo┼Ťci musi posiada─ç lek nootropowy?

Definicja leku nootropowego zosta┼éa nakre┼Ťlona przez psychologa i chemika z Rumunii – Cornelieu E. Giurgea. By┼é on te┼╝ odkrywc─ů piracetamu (1964 r). Poj─Öcie nootropu powsta┼éo z po┼é─ůczenia greckich s┼éów νους (nous, rozum) oraz τρ╬şπειν (trepein, „nagi─ů─ç” lub „skr─Öca─ç”). Co ciekawe, poj─Öcie ┼Ťrodka nootropowego zosta┼éo stworzone przez Pana Giurgea w 1972 roku, a wi─Öc na 8 lat po odkryciu piracetamu. Czyni to piracetam ┼Ťrodkiem starszym, ni┼╝ sama idea leków nootropowych.

zdjęcie rumuńskiego chemika i naukowca Corneliu_E._Giurgea
┼║ród┼éo: https://ro.wikipedia.org/wiki/Corneliu_E._Giurgea

Przechodz─ůc do sedna, ┼Ťrodek nootropowy powinien:

  • poprawia─ç pami─Ö─ç i zdolno┼Ť─ç do nauki,
  • utrzymywa─ç zdolno┼Ťci kognitywne nawet w niesprzyjaj─ůcych/rozpraszaj─ůcych warunkach,
  • zwi─Öksza─ç odporno┼Ť─ç uk┼éadu nerwowego na dzia┼éanie toksyn, dzia┼éa─ç neuroprotekcyjnie,
  • zwi─Öksza─ç efektywno┼Ť─ç mechanizmów kontroli w regionach korowych i podkorowych mózgu,
  • nie wykazywa─ç typowych dla innych psychotropów efektów (sedacja lub silna stymulacja),
  • nie mie─ç lub mie─ç minimaln─ů ilo┼Ť─ç skutków ubocznych.

Ponadto uznaje si─Ö, ┼╝e lek nootropowy przynosi korzy┼Ťci tak┼╝e osobom wzgl─Ödnie zdrowym, nie tylko pacjentom z ju┼╝ stwierdzonymi chorobami uk┼éadu nerwowego. Obecnie coraz szerszej grupie substancji przypisuje si─Ö w┼éa┼Ťciwo┼Ťci nootropowe, cho─ç nie spe┼éniaj─ů wszystkich za┼éo┼╝e┼ä nakre┼Ťlonych przez autora tego poj─Öcia. Dotyczy to szczególnie stymulantów. ┼Ürodki takie jak Adderall, czy Medikinet ciesz─ů si─Ö ogromn─ů popularno┼Ťci─ů w┼Ťród studentów i osób pa┼éaj─ůcych si─Ö wymagaj─ůcymi umys┼éowo profesjami, jednak nie s─ů pozbawione toksyczno┼Ťci, ani skutków ubocznych (a wr─Öcz maj─ů ich ca┼ékiem poka┼║ny pakiet). Sprawia to, ┼╝e s─ů ┼Ťrodkami prokognitywnymi, ale nie nootropowymi.

Co jest nootropem?

Przyk┼éady ┼Ťrodków nootropowych:

Co nie jest nootropem?

Przykłady:

  • Kofeina
  • Amfetamina
  • Metylofenidat
  • Fenibut
  • Omega 3

Widzimy wi─Öc, ┼╝e grup─Ö ┼Ťrodków, które obecnie wrzuca si─Ö do wora pod tytu┼éem „nootropy” nale┼╝a┼éoby w rzeczywisto┼Ťci rozdzieli─ç na ┼Ťrodki nootropowe i nienootropowe ┼Ťrodki prokognitywne. Dobrze jest zna─ç ró┼╝nic─Ö pomi─Ödzy tymi dwoma. W skrócie – lek nootropowy jest ┼Ťrodkiem, który nie szkodzi, poprawia pami─Ö─ç i zdolno┼Ťci poznawcze oraz wspiera kondycj─Ö uk┼éadu nerwowego.

Czy warto stosowa─ç nootropy?

Je┼Ťli tylko czujesz, ┼╝e potrzebujesz poprawy pami─Öci, a Twój umys┼é nie pracuje tak wydajnie jak powinien, to jak najbardziej! Oczywi┼Ťcie wszelkie zaburzenia funkcji poznawczych maj─ů swoj─ů przyczyn─Ö i wysoce wskazane jest jej odnalezienie. Poszukiwania przyczyny problemów cz─Östo s─ů jednak d┼éugotrwa┼ée, a w tym czasie nootropy potrafi─ů by─ç bardzo pomocne. Niekiedy mechanizm dzia┼éania odpowiednio dobranego preparatu pozwala nawet wspomóc w redukcji przyczyny os┼éabienia pracy mózgu. A takimi przyczynami mog─ů by─ç np.: s┼éabe kr─ů┼╝enie mózgowe, zaburzenia poziomów neuroprzeka┼║ników, dysfunkcje gospodarki energetycznej, czy te┼╝ kiepska neuroplastyczno┼Ť─ç.

Czy nootropy s─ů bezpieczne?

Je┼Ťli mówimy o nootropach w pe┼énym tego s┼éowa znaczeniu, to odpowiednio dobrane s─ů bezpieczne. Je┼Ťli nie s─ů bezpieczne, to nie s─ů nootropami, bo nie spe┼éniaj─ů definicji. Oczywi┼Ťcie zawsze jest pewien margines b┼é─Ödu, poniewa┼╝ nawet gdy dana substancja ma bardzo nisk─ů cz─Östotliwo┼Ť─ç skutków ubocznych, to gdy jej mechanizm dzia┼éania nie b─Ödzie dopasowany do naszych indywidualnych potrzeb i predyspozycji, mo┼╝emy czu─ç si─Ö gorzej.

Bardzo wa┼╝ne jest, by dobiera─ç nootropy indywidualnie. Ma to znaczenie nie tylko pod k─ůtem bezpiecze┼ästwa, ale i efektywno┼Ťci. Gdy zastosujemy ┼Ťrodek poprawiaj─ůcy kr─ů┼╝enie mózgowe, gdy te jest u nas zbyt s┼éabe, to odczujemy wyra┼║n─ů popraw─Ö. Natomiast ten sam ┼Ťrodek u osoby, która ma intensywne kr─ů┼╝enie mózgowe nie zadzia┼éa lub wr─Öcz spowoduje delikatne skutki uboczne, jak np. ból g┼éowy. Na szcz─Ö┼Ťcie gdy zauwa┼╝ymy negatywne efekty, wystarczy dany nootrop odstawi─ç i szuka─ç czego┼Ť, co lepiej dopasuje si─Ö do naszych potrzeb.

Nieco inaczej sprawa wygl─ůda w przypadku leków prokognitywnych, które nie s─ů stricte nootropami. Tutaj mowa mi─Ödzy innymi o stymulantach, takich jak amfetamina i jej pochodne, fenyloetyloamina, metylofenidat lub geranium i pokrewne substancje (DMHA, AMP-C itp.). W tych przypadkach skutki uboczne s─ů znacznie cz─Östsze, a uwzgl─Ödniaj─ů w szczególno┼Ťci nasilenie l─Öków, niepokój, dr┼╝enie r─ůk, rozkojarzenie, nadpobudliwo┼Ť─ç, ko┼éatanie serca, zaburzenia snu, wzrost ci┼Ťnienia.

Kontrowersje budz─ů pewne ┼Ťrodki, które maj─ů ju┼╝ bogaty wachlarz opinii u┼╝ytkowników, jednak w literaturze fachowej nadal brakuje dobrej jako┼Ťci informacji na temat dzia┼éania na ludziach lub jest ich bardzo ma┼éo. To, ┼╝e dany ┼Ťrodek nie ma jeszcze solidnych bada┼ä z udzia┼éem na ludziach nie oznacza oczywi┼Ťcie, ┼╝e jest niebezpieczny, ale niewiadoma zawsze pozostawia pewne ryzyko. Tutaj mowa na przyk┼éad o zaawansowanych pochodnych piracetamu, ampakinach i niektórych peptydach.

Jak dobiera─ç nootropy?

Nie jest to ┼éatwa sztuka, poniewa┼╝ wymaga zarówno znajomo┼Ťci w┼éasnego organizmu i swoich potrzeb, jak i mechanizmów dzia┼éania ró┼╝nych ┼Ťrodków oraz tego co maj─ů do zaoferowania. Niektórzy korzystaj─ů z takich narz─Ödzi jak test Bravermana, jednak zazwyczaj lepszym pomys┼éem jest po prostu porz─ůdny wywiad. Wiele osób pewnie powie, ┼╝e suplementacj─Ö najlepiej jest dobiera─ç na podstawie wyników bada┼ä, jednak w tym przypadku pole manewru jest ograniczone – nie mamy du┼╝ego wyboru, je┼Ťli chodzi o ogólnodost─Öpne badania pozwalaj─ůce okre┼Ťli─ç dlaczego spadaj─ů nam zdolno┼Ťci kognitywne. Tak wi─Öc kluczem do odpowiedniego doboru nootropów jest po prostu rozleg┼éa wiedza. Nie ma drogi na skróty!

Podsumowanie

W kwestii nootropów jest troch─Ö niedomówie┼ä, które mog─ů negatywnie wp┼éywa─ç na reputacj─Ö tej grupy substancji. Cz─Östo spotka─ç si─Ö mo┼╝na z opiniami, ┼╝e z nootropami trzeba uwa┼╝a─ç, poniewa┼╝ mog─ů mocno zaszkodzi─ç. Otó┼╝ nie jest to prawda, poniewa┼╝ lek nootropowy z definicji jest bezpieczny, a je┼Ťli nie jest, to nie jest nootropem. Prawd─ů jest jednak, ┼╝e ┼╝eby czerpa─ç z nich maksymalne korzy┼Ťci, potrzebna jest spora doza wiedzy, zarówno na temat dzia┼éania poszczególnych ┼Ťrodków, jak i w┼éasnego organizmu. O ile w kwestii obserwacji organizmu musicie radzi─ç sobie sami, to po wiedz─Ö o nootropach zapraszam do mnie – w bli┼╝szej i dalszej przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie si─Ö tu du┼╝o dzia┼éo!

┼╣ród┼éa: