Nootropy niegdy艣 znane by艂y g艂ównie w艣ród przedstawicieli wymagaj膮cych zawodów, takich jak in偶ynier, lekarz, czy prawnik. Obecnie ich s艂awa zatacza coraz szersze kr臋gi. Ch臋tnie si臋gaj膮 po nie studenci oraz osoby po prostu pragn膮ce usprawni膰 swoje codzienne funkcjonowanie i podnie艣膰 produktywno艣膰.

Nootropy – co to w艂a艣ciwie jest?

Nootropy to grupa substancji, które s艂u偶膮 zdrowiu mózgu i poprawiaj膮 pami臋膰. Poj臋cie 艣rodka nootropowego jest jednak cz臋sto nadu偶ywane, poniewa偶 zazwyczaj mianem tym okre艣la si臋 ka偶dy preparat, który w jakim艣 stopniu pozwala nam sprawniej my艣le膰. Fakt jest jednak taki, 偶e na miano nootropu dana substancja musi sobie zas艂u偶y膰, spe艂niaj膮c okre艣lone kryteria zawarte w definicji.

Jakie w艂a艣ciwo艣ci musi posiada膰 lek nootropowy?

Definicja leku nootropowego zosta艂a nakre艣lona przez psychologa i chemika z Rumunii — Cornelieu E. Giurgea. By艂 on te偶 odkrywc膮 piracetamu (1964 r.). Poj臋cie nootropu powsta艂o z po艂膮czenia greckich s艂ów νους (nous, rozum) oraz τρ苇πειν (trepein, „nagi膮膰” lub „skr臋ca膰”). Co ciekawe, poj臋cie 艣rodka nootropowego zosta艂o stworzone przez Pana Giurgea w 1972 roku, a wi臋c na 8 lat po odkryciu piracetamu. Czyni to piracetam 艣rodkiem starszym ni偶 sama idea leków nootropowych.

zdj臋cie rumu艅skiego chemika i naukowca Corneliu_E._Giurgea
藕ród艂o: https://ro.wikipedia.org/wiki/Corneliu_E._Giurgea

Przechodz膮c do sedna, 艣rodek nootropowy powinien:

  • poprawia膰 pami臋膰 i zdolno艣膰 do nauki,
  • utrzymywa膰 zdolno艣ci kognitywne nawet w niesprzyjaj膮cych/rozpraszaj膮cych warunkach,
  • zwi臋ksza膰 odporno艣膰 uk艂adu nerwowego na dzia艂anie toksyn, dzia艂a膰 neuroprotekcyjnie,
  • zwi臋ksza膰 efektywno艣膰 mechanizmów kontroli w regionach korowych i podkorowych mózgu,
  • nie wykazywa膰 typowych dla innych psychotropów efektów (sedacja lub silna stymulacja),
  • nie mie膰 lub mie膰 minimaln膮 ilo艣膰 skutków ubocznych.

Ponadto uznaje si臋, 偶e lek nootropowy przynosi korzy艣ci tak偶e osobom wzgl臋dnie zdrowym, nie tylko pacjentom z ju偶 stwierdzonymi chorobami uk艂adu nerwowego. Obecnie coraz szerszej grupie substancji przypisuje si臋 w艂a艣ciwo艣ci nootropowe, cho膰 nie spe艂niaj膮 wszystkich za艂o偶e艅 nakre艣lonych przez autora tego poj臋cia. Dotyczy to szczególnie stymulantów. 艢rodki takie jak Adderall, czy Medikinet ciesz膮 si臋 ogromn膮 popularno艣ci膮 w艣ród studentów i osób pa艂aj膮cych si臋 wymagaj膮cymi umys艂owo profesjami, jednak nie s膮 pozbawione toksyczno艣ci, ani skutków ubocznych (a wr臋cz maj膮 ich ca艂kiem poka藕ny pakiet). Sprawia to, 偶e s膮 艣rodkami prokognitywnymi, ale nie nootropowymi.

 

e-book - Nootropy. Z czym to si臋 je?

 

Co jest nootropem?

Przyk艂ady 艣rodków nootropowych:

Co nie jest nootropem?

Przyk艂ady:

  • Amfetamina
  • Metylofenidat
  • Nikotyna
  • Fenibut
  • Omega 3
  • Witamina D3

Widzimy wi臋c, 偶e grup臋 艣rodków, które obecnie wrzuca si臋 do wora pod tytu艂em „nootropy”, nale偶a艂oby w rzeczywisto艣ci rozdzieli膰 na 艣rodki nootropowe i nienootropowe 艣rodki prokognitywne. Dobrze jest zna膰 ró偶nic臋 pomi臋dzy tymi dwoma. W skrócie — lek nootropowy jest 艣rodkiem, który nie szkodzi, poprawia pami臋膰 i zdolno艣ci poznawcze oraz wspiera kondycj臋 uk艂adu nerwowego.

Czy warto stosowa膰 nootropy?

Je艣li tylko czujesz, 偶e potrzebujesz poprawy pami臋ci, a Twój umys艂 nie pracuje tak wydajnie, jak powinien, to jak najbardziej! Oczywi艣cie wszelkie zaburzenia funkcji poznawczych maj膮 swoj膮 przyczyn臋 i wysoce wskazane jest jej odnalezienie. Poszukiwania przyczyny problemów cz臋sto s膮 jednak d艂ugotrwa艂e, a w tym czasie nootropy potrafi膮 by膰 bardzo pomocne. Niekiedy mechanizm dzia艂ania odpowiednio dobranego preparatu pozwala nawet wspomóc w redukcji przyczyny os艂abienia pracy mózgu. A takimi przyczynami mog膮 by膰 np.: s艂abe kr膮偶enie mózgowe, zaburzenia poziomów neuroprzeka藕ników, dysfunkcje gospodarki energetycznej, czy te偶 kiepska neuroplastyczno艣膰.

Czy nootropy s膮 bezpieczne?

Je艣li mówimy o nootropach w ca艂ym znaczeniu tego s艂owa, to odpowiednio dobrane s膮 bezpieczne. Je艣li nie s膮 bezpieczne, to nie s膮 nootropami, bo nie spe艂niaj膮 definicji. Oczywi艣cie zawsze jest pewien margines b艂臋du, poniewa偶 nawet gdy dana substancja ma bardzo nisk膮 cz臋stotliwo艣膰 skutków ubocznych, to gdy jej mechanizm dzia艂ania nie b臋dzie dopasowany do naszych indywidualnych potrzeb i predyspozycji, mo偶emy czu膰 si臋 gorzej.

Bardzo wa偶ne jest, by dobiera膰 nootropy indywidualnie. Ma to znaczenie nie tylko pod k膮tem bezpiecze艅stwa, ale i efektywno艣ci. Gdy zastosujemy 艣rodek poprawiaj膮cy kr膮偶enie mózgowe, gdy te jest u nas zbyt s艂abe, to odczujemy wyra藕n膮 popraw臋. Natomiast ten sam 艣rodek u osoby, która ma intensywne kr膮偶enie mózgowe, nie zadzia艂a lub wr臋cz spowoduje delikatne skutki uboczne, jak np. ból g艂owy. Na szcz臋艣cie, gdy zauwa偶ymy negatywne efekty, wystarczy dany nootrop odstawi膰 i szuka膰 czego艣, co lepiej dopasuje si臋 do naszych potrzeb.

Nieco inaczej sprawa wygl膮da w przypadku leków prokognitywnych, które nie s膮 stricte nootropami. Tutaj mowa mi臋dzy innymi o stymulantach, takich jak amfetamina i jej pochodne, fenyloetyloamina, metylofenidat lub geranium i pokrewne substancje (DMHA, AMP-C itp.). W tych przypadkach skutki uboczne s膮 znacznie cz臋stsze, a uwzgl臋dniaj膮 w szczególno艣ci nasilenie l臋ków, niepokój, dr偶enie r膮k, rozkojarzenie, nadpobudliwo艣膰, ko艂atanie serca, zaburzenia snu, wzrost ci艣nienia.

Kontrowersje budz膮 pewne 艣rodki, które maj膮 ju偶 wiele opinii u偶ytkowników, jednak w literaturze fachowej nadal brakuje dobrej jako艣ci informacji na temat dzia艂ania na ludziach lub jest ich bardzo ma艂o. To, 偶e dany 艣rodek nie ma jeszcze solidnych bada艅 z udzia艂em na ludziach, nie oznacza oczywi艣cie, 偶e jest niebezpieczny, ale niewiadoma zawsze pozostawia pewne ryzyko. Tutaj mowa na przyk艂ad o zaawansowanych pochodnych piracetamu, ampakinach i niektórych peptydach.

Jak dobiera膰 nootropy?

Nie jest to 艂atwa sztuka, poniewa偶 wymaga zarówno znajomo艣ci w艂asnego organizmu i swoich potrzeb, jak i mechanizmów dzia艂ania ró偶nych 艣rodków oraz tego, co maj膮 do zaoferowania. Niektórzy korzystaj膮 z takich narz臋dzi jak test Bravermana, jednak zazwyczaj lepszym pomys艂em jest po prostu porz膮dny wywiad. Wiele osób pewnie powie, 偶e suplementacj臋 najlepiej jest dobiera膰 na podstawie wyników bada艅, jednak w tym przypadku pole manewru jest ograniczone – nie mamy du偶ego wyboru, je艣li chodzi o ogólnodost臋pne badania pozwalaj膮ce okre艣li膰, dlaczego spadaj膮 nam zdolno艣ci kognitywne. Tak wi臋c kluczem do odpowiedniego doboru nootropów jest po prostu rozleg艂a wiedza. Nie ma drogi na skróty!

Jakie s膮 najskuteczniejsze, naturalne nootropy?

Prawd臋 mówi膮c, jest ich bardzo du偶o, a wyszczególnienie najskuteczniejszych nie jest mo偶liwe i ranking nootropów nie by艂by do ko艅ca obiektywny, poniewa偶 na ka偶dego mog膮 dzia艂a膰 inaczej. Dzia艂anie i skuteczno艣膰 konkretnego 艣rodka zawsze zale偶y od Twoich indywidualnych potrzeb i predyspozycji.

Przygotowa艂em ma艂y wykaz dla amatorów rozwi膮za艅 stworzonych przez natur臋. W przyrodzie znajdziemy wiele substancji zawartych w zio艂ach, owocach, warzywach i grzybach, które maj膮 mniejszy lub wi臋kszy wp艂yw na funkcjonowanie uk艂adu nerwowego, a cz臋艣膰 z nich mo偶e by膰 zakwalifikowana nawet jako naturalne 艣rodki nootropowe, które nie musz膮 mocno ust臋powa膰 艣rodkom farmakologicznym. Poni偶ej wymieni臋 (kolejno艣膰 przypadkowa!) naturalne nootropy, które s膮 najpopularniejsze w 艣rodowisku, zbieraj膮 bardzo dobre opinie i maj膮 pewne poparcie w literaturze medycznej.

Hupercyna A

Substancja z wid艂aka o dzia艂aniu podnosz膮cym st臋偶enie acetylocholiny, co wynika z zahamowania jej rozk艂adu. Hupercyna dzia艂a d艂ugo (kilkana艣cie godzin) i efektywnie, dzi臋ki czemu jest jednym z najcz臋艣ciej wybieranych nootropów na start. Typowymi efektami suplementacji s膮: poprawa koncentracji i zdolno艣ci do logicznego my艣lenia, lepsza pami臋膰 i sprawniejsza nauka, poprawa skurczu mi臋艣niowego i lepsza kontrola nad mi臋艣niami.

Bacopa Monnieri

Adaptogenne zio艂o, które w Ajurwedzie stosowane by艂o, by poprawia膰 zdolno艣ci intelektualne i tonizowa膰 uk艂ad nerwowy, a obie te w艂a艣ciwo艣ci wykorzystywane s膮 do dzisiaj. Jej dzia艂anie nie jest odczuwalne od razu, wymaga czasu, by przynie艣膰 wymierne korzy艣ci, jednak dzi臋ki temu mog膮 te偶 utrzymywa膰 si臋 na d艂u偶ej. Wydajnie redukuje odczuwalny stres oraz mo偶e poprawia膰 jako艣膰 snu. Bardzo podobna w dzia艂aniu do Bacopy jest Gotu Kola (W膮krotka azjatycka).

Lion’s Mane

Leczniczy grzyb o ciekawej w艂a艣ciwo艣ci usprawniania regeneracji neuronów, za spraw膮 podnoszenia czynnika NGF. Wp艂ywa na popraw臋 pami臋ci i w pewnym stopniu na popraw臋 koncentracji. Popularne jest stosowanie ekstraktów Soplówki je偶owatej jako dodatek do kawy, by wzmocni膰 jej prokognitywne i neuroprotekcyjne w艂a艣ciwo艣ci.

Kofeina z naturalnych 藕róde艂

Kofein臋 wszyscy znamy, g艂ównie za spraw膮 kawy, która go艣ci praktycznie w ka偶dej kuchni. Kofein臋 pozyskiwa膰 mo偶emy jednak te偶 z herbaty, Matchy, guarany, yerba mate, orzeszków kola, a nawet z kakao, a wszystkie te 藕ród艂a b臋d膮 dodawa膰 energii i poprawia膰 kognicj臋. Kofeina z naturalnych 藕róde艂, która nie jest w pe艂ni ekstrahowana, mo偶e mie膰 nieco lepsze w艂a艣ciwo艣ci za spraw膮 licznych fitochemikaliów, które jej towarzysz膮 i mog膮 uzupe艂nia膰 dzia艂anie.

Teanina

Rewelacyjnie uspokajaj膮cy aminokwas o „inteligentnym” dzia艂aniu, zmieniaj膮cym si臋 adekwatnie do naszych bie偶膮cych potrzeb. Gdy l-teanina stosowana jest np. na wieczór, gdy oddajemy si臋 spokojnym czynno艣ciom lub po prostu odpoczywamy, nastraja mózg w stan podobny do tego, który towarzyszy medytacji. Gdy jednak przyjmiemy j膮 przed prac膮, szczególnie gdy jest w parze z kofein膮, nie powoduje ospa艂o艣ci ani sedacji, a zwi臋ksza koncentracj臋 i zdolno艣膰 do skupienia uwagi na wykonywanej czynno艣ci.

SPRAWD殴: Stack Kofeina + Teanina

Teakryna

Bardzo podobna do kofeiny substancja wyst臋puj膮ca w herbacie Kucha, ma jednak du偶o korzystniejszy profil dzia艂ania i mniej skutków ubocznych, co jest bardzo doceniane przez osoby, które nie najlepiej toleruj膮 zwyk艂膮 kofein臋. W艣ród najwa偶niejszych cech teakryny wymieni膰 nale偶y to, 偶e powoduje wzrostu tolerancji tak jak kofeina oraz nie wp艂ywa niekorzystnie na wzrost ci艣nienia, ani na akcj臋 serca.

呕e艅-sze艅

Popularna ro艣lina, która dodaje energii i si艂 witalnych. Znany jest m.in. z podnoszenia libido, ale te偶 z pozytywnego wp艂ywu na nastrój i kognicj臋. Efektywnie hamuje zm臋czenie, a efekty pojawiaj膮 si臋 nawet po jednorazowej porcji. Wyró偶niamy kilka odmian 偶e艅-szenia, przy czym w aspekcie wp艂ywu na mózg najpopularniejszy jest korea艅ski i syberyjski.

Urydyna

艢wietna substancja, która wyst臋puje w do艣膰 du偶ej koncentracji np. w piwie, a wi臋c akurat w tym przypadku dla zdrowia mózgu zdecydowanie wolimy j膮 w wersji izolowanej. Nie mo偶na jej odmówi膰 jednak naturalnego pochodzenia. Urydyna wspomaga regeneracj臋 b艂on komórkowych w neuronach oraz przyczynia si臋 do regeneracji uk艂adu dopaminy, co jest jej ogromnym atutem.

Ginkgo Biloba

Znana te偶 jako Mi艂orz膮b Japo艅ski, bardzo powszechna i 艂atwo dost臋pna w aptekach (ekstrakty w kapsu艂ach) ro艣lina, która pozytywnie wp艂ywa na pami臋膰 i spowalnia rozwój demencji starczej. Cieszy si臋 spor膮 ilo艣ci膮 bada艅 naukowych, które analizuj膮 jej dzia艂anie. Dzia艂anie u seniorów ma ca艂kiem wyra藕ne poparcie, niestety m艂odzi i zdrowi nie zawsze odczuj膮 jej zalety.

Podsumowanie

W kwestii nootropów jest troch臋 niedomówie艅, które mog膮 negatywnie wp艂ywa膰 na reputacj臋 tej grupy substancji. Cz臋sto spotka膰 si臋 mo偶na z opiniami, 偶e z nootropami trzeba uwa偶a膰, poniewa偶 mog膮 mocno zaszkodzi膰. Otó偶 nie jest to prawda, poniewa偶 lek nootropowy z definicji jest bezpieczny, a je艣li nie jest, to nie jest nootropem. Prawd膮 jest jednak, 偶e 偶eby czerpa膰 z nich maksymalne korzy艣ci, potrzebna jest spora doza wiedzy, zarówno na temat dzia艂ania poszczególnych 艣rodków, jak i w艂asnego organizmu. O ile w kwestii obserwacji organizmu musicie radzi膰 sobie sami, to po wiedz臋 o nootropach zapraszam do mnie – w bli偶szej i dalszej przysz艂o艣ci b臋dzie si臋 tu du偶o dzia艂o!

殴ród艂a: