Nootropy niegdy┼Ť znane by┼éy g┼éównie w┼Ťród przedstawicieli wymagaj─ůcych zawodów, takich jak in┼╝ynier, lekarz, czy prawnik. Obecnie ich s┼éawa zatacza coraz szersze kr─Ögi. Ch─Ötnie si─Ögaj─ů po nie studenci oraz osoby po prostu pragn─ůce usprawni─ç swoje codzienne funkcjonowanie i podnie┼Ť─ç produktywno┼Ť─ç.

Nootropy – co to w┼éa┼Ťciwie jest?

Nootropy to grupa substancji, które s┼éu┼╝─ů zdrowiu mózgu i poprawiaj─ů pami─Ö─ç. Poj─Öcie ┼Ťrodka nootropowego jest jednak cz─Östo nadu┼╝ywane, poniewa┼╝ zazwyczaj mianem tym okre┼Ťla si─Ö ka┼╝dy preparat, który w jakim┼Ť stopniu pozwala nam sprawniej my┼Ťle─ç. Fakt jest jednak taki, ┼╝e na miano nootropu dana substancja musi sobie zas┼éu┼╝y─ç, spe┼éniaj─ůc okre┼Ťlone kryteria zawarte w definicji.

Jakie w┼éa┼Ťciwo┼Ťci musi posiada─ç lek nootropowy?

Definicja leku nootropowego zosta┼éa nakre┼Ťlona przez psychologa i chemika z Rumunii — Cornelieu E. Giurgea. By┼é on te┼╝ odkrywc─ů piracetamu (1964 r.). Poj─Öcie nootropu powsta┼éo z po┼é─ůczenia greckich s┼éów νους (nous, rozum) oraz τρ╬şπειν (trepein, „nagi─ů─ç” lub „skr─Öca─ç”). Co ciekawe, poj─Öcie ┼Ťrodka nootropowego zosta┼éo stworzone przez Pana Giurgea w 1972 roku, a wi─Öc na 8 lat po odkryciu piracetamu. Czyni to piracetam ┼Ťrodkiem starszym ni┼╝ sama idea leków nootropowych.

zdjęcie rumuńskiego chemika i naukowca Corneliu_E._Giurgea
┼║ród┼éo: https://ro.wikipedia.org/wiki/Corneliu_E._Giurgea

Przechodz─ůc do sedna, ┼Ťrodek nootropowy powinien:

  • poprawia─ç pami─Ö─ç i zdolno┼Ť─ç do nauki,
  • utrzymywa─ç zdolno┼Ťci kognitywne nawet w niesprzyjaj─ůcych/rozpraszaj─ůcych warunkach,
  • zwi─Öksza─ç odporno┼Ť─ç uk┼éadu nerwowego na dzia┼éanie toksyn, dzia┼éa─ç neuroprotekcyjnie,
  • zwi─Öksza─ç efektywno┼Ť─ç mechanizmów kontroli w regionach korowych i podkorowych mózgu,
  • nie wykazywa─ç typowych dla innych psychotropów efektów (sedacja lub silna stymulacja),
  • nie mie─ç lub mie─ç minimaln─ů ilo┼Ť─ç skutków ubocznych.

Ponadto uznaje si─Ö, ┼╝e lek nootropowy przynosi korzy┼Ťci tak┼╝e osobom wzgl─Ödnie zdrowym, nie tylko pacjentom z ju┼╝ stwierdzonymi chorobami uk┼éadu nerwowego. Obecnie coraz szerszej grupie substancji przypisuje si─Ö w┼éa┼Ťciwo┼Ťci nootropowe, cho─ç nie spe┼éniaj─ů wszystkich za┼éo┼╝e┼ä nakre┼Ťlonych przez autora tego poj─Öcia. Dotyczy to szczególnie stymulantów. ┼Ürodki takie jak Adderall, czy Medikinet ciesz─ů si─Ö ogromn─ů popularno┼Ťci─ů w┼Ťród studentów i osób pa┼éaj─ůcych si─Ö wymagaj─ůcymi umys┼éowo profesjami, jednak nie s─ů pozbawione toksyczno┼Ťci, ani skutków ubocznych (a wr─Öcz maj─ů ich ca┼ékiem poka┼║ny pakiet). Sprawia to, ┼╝e s─ů ┼Ťrodkami prokognitywnymi, ale nie nootropowymi.

 

e-book - Nootropy. Z czym to si─Ö je?

 

Co jest nootropem?

Przyk┼éady ┼Ťrodków nootropowych:

Co nie jest nootropem?

Przykłady:

  • Amfetamina
  • Metylofenidat
  • Nikotyna
  • Fenibut
  • Omega 3
  • Witamina D3

Widzimy wi─Öc, ┼╝e grup─Ö ┼Ťrodków, które obecnie wrzuca si─Ö do wora pod tytu┼éem „nootropy”, nale┼╝a┼éoby w rzeczywisto┼Ťci rozdzieli─ç na ┼Ťrodki nootropowe i nienootropowe ┼Ťrodki prokognitywne. Dobrze jest zna─ç ró┼╝nic─Ö pomi─Ödzy tymi dwoma. W skrócie — lek nootropowy jest ┼Ťrodkiem, który nie szkodzi, poprawia pami─Ö─ç i zdolno┼Ťci poznawcze oraz wspiera kondycj─Ö uk┼éadu nerwowego.

Czy warto stosowa─ç nootropy?

Je┼Ťli tylko czujesz, ┼╝e potrzebujesz poprawy pami─Öci, a Twój umys┼é nie pracuje tak wydajnie, jak powinien, to jak najbardziej! Oczywi┼Ťcie wszelkie zaburzenia funkcji poznawczych maj─ů swoj─ů przyczyn─Ö i wysoce wskazane jest jej odnalezienie. Poszukiwania przyczyny problemów cz─Östo s─ů jednak d┼éugotrwa┼ée, a w tym czasie nootropy potrafi─ů by─ç bardzo pomocne. Niekiedy mechanizm dzia┼éania odpowiednio dobranego preparatu pozwala nawet wspomóc w redukcji przyczyny os┼éabienia pracy mózgu. A takimi przyczynami mog─ů by─ç np.: s┼éabe kr─ů┼╝enie mózgowe, zaburzenia poziomów neuroprzeka┼║ników, dysfunkcje gospodarki energetycznej, czy te┼╝ kiepska neuroplastyczno┼Ť─ç.

Czy nootropy s─ů bezpieczne?

Je┼Ťli mówimy o nootropach w ca┼éym znaczeniu tego s┼éowa, to odpowiednio dobrane s─ů bezpieczne. Je┼Ťli nie s─ů bezpieczne, to nie s─ů nootropami, bo nie spe┼éniaj─ů definicji. Oczywi┼Ťcie zawsze jest pewien margines b┼é─Ödu, poniewa┼╝ nawet gdy dana substancja ma bardzo nisk─ů cz─Östotliwo┼Ť─ç skutków ubocznych, to gdy jej mechanizm dzia┼éania nie b─Ödzie dopasowany do naszych indywidualnych potrzeb i predyspozycji, mo┼╝emy czu─ç si─Ö gorzej.

Bardzo wa┼╝ne jest, by dobiera─ç nootropy indywidualnie. Ma to znaczenie nie tylko pod k─ůtem bezpiecze┼ästwa, ale i efektywno┼Ťci. Gdy zastosujemy ┼Ťrodek poprawiaj─ůcy kr─ů┼╝enie mózgowe, gdy te jest u nas zbyt s┼éabe, to odczujemy wyra┼║n─ů popraw─Ö. Natomiast ten sam ┼Ťrodek u osoby, która ma intensywne kr─ů┼╝enie mózgowe, nie zadzia┼éa lub wr─Öcz spowoduje delikatne skutki uboczne, jak np. ból g┼éowy. Na szcz─Ö┼Ťcie, gdy zauwa┼╝ymy negatywne efekty, wystarczy dany nootrop odstawi─ç i szuka─ç czego┼Ť, co lepiej dopasuje si─Ö do naszych potrzeb.

Nieco inaczej sprawa wygl─ůda w przypadku leków prokognitywnych, które nie s─ů stricte nootropami. Tutaj mowa mi─Ödzy innymi o stymulantach, takich jak amfetamina i jej pochodne, fenyloetyloamina, metylofenidat lub geranium i pokrewne substancje (DMHA, AMP-C itp.). W tych przypadkach skutki uboczne s─ů znacznie cz─Östsze, a uwzgl─Ödniaj─ů w szczególno┼Ťci nasilenie l─Öków, niepokój, dr┼╝enie r─ůk, rozkojarzenie, nadpobudliwo┼Ť─ç, ko┼éatanie serca, zaburzenia snu, wzrost ci┼Ťnienia.

Kontrowersje budz─ů pewne ┼Ťrodki, które maj─ů ju┼╝ wiele opinii u┼╝ytkowników, jednak w literaturze fachowej nadal brakuje dobrej jako┼Ťci informacji na temat dzia┼éania na ludziach lub jest ich bardzo ma┼éo. To, ┼╝e dany ┼Ťrodek nie ma jeszcze solidnych bada┼ä z udzia┼éem na ludziach, nie oznacza oczywi┼Ťcie, ┼╝e jest niebezpieczny, ale niewiadoma zawsze pozostawia pewne ryzyko. Tutaj mowa na przyk┼éad o zaawansowanych pochodnych piracetamu, ampakinach i niektórych peptydach.

Jak dobiera─ç nootropy?

Nie jest to ┼éatwa sztuka, poniewa┼╝ wymaga zarówno znajomo┼Ťci w┼éasnego organizmu i swoich potrzeb, jak i mechanizmów dzia┼éania ró┼╝nych ┼Ťrodków oraz tego, co maj─ů do zaoferowania. Niektórzy korzystaj─ů z takich narz─Ödzi jak test Bravermana, jednak zazwyczaj lepszym pomys┼éem jest po prostu porz─ůdny wywiad. Wiele osób pewnie powie, ┼╝e suplementacj─Ö najlepiej jest dobiera─ç na podstawie wyników bada┼ä, jednak w tym przypadku pole manewru jest ograniczone – nie mamy du┼╝ego wyboru, je┼Ťli chodzi o ogólnodost─Öpne badania pozwalaj─ůce okre┼Ťli─ç, dlaczego spadaj─ů nam zdolno┼Ťci kognitywne. Tak wi─Öc kluczem do odpowiedniego doboru nootropów jest po prostu rozleg┼éa wiedza. Nie ma drogi na skróty!

Jakie s─ů najskuteczniejsze, naturalne nootropy?

Prawd─Ö mówi─ůc, jest ich bardzo du┼╝o, a wyszczególnienie najskuteczniejszych nie jest mo┼╝liwe i ranking nootropów nie by┼éby do ko┼äca obiektywny, poniewa┼╝ na ka┼╝dego mog─ů dzia┼éa─ç inaczej. Dzia┼éanie i skuteczno┼Ť─ç konkretnego ┼Ťrodka zawsze zale┼╝y od Twoich indywidualnych potrzeb i predyspozycji.

Przygotowa┼éem ma┼éy wykaz dla amatorów rozwi─ůza┼ä stworzonych przez natur─Ö. W przyrodzie znajdziemy wiele substancji zawartych w zio┼éach, owocach, warzywach i grzybach, które maj─ů mniejszy lub wi─Ökszy wp┼éyw na funkcjonowanie uk┼éadu nerwowego, a cz─Ö┼Ť─ç z nich mo┼╝e by─ç zakwalifikowana nawet jako naturalne ┼Ťrodki nootropowe, które nie musz─ů mocno ust─Öpowa─ç ┼Ťrodkom farmakologicznym. Poni┼╝ej wymieni─Ö (kolejno┼Ť─ç przypadkowa!) naturalne nootropy, które s─ů najpopularniejsze w ┼Ťrodowisku, zbieraj─ů bardzo dobre opinie i maj─ů pewne poparcie w literaturze medycznej.

Hupercyna A

Substancja z wid┼éaka o dzia┼éaniu podnosz─ůcym st─Ö┼╝enie acetylocholiny, co wynika z zahamowania jej rozk┼éadu. Hupercyna dzia┼éa d┼éugo (kilkana┼Ťcie godzin) i efektywnie, dzi─Öki czemu jest jednym z najcz─Ö┼Ťciej wybieranych nootropów na start. Typowymi efektami suplementacji s─ů: poprawa koncentracji i zdolno┼Ťci do logicznego my┼Ťlenia, lepsza pami─Ö─ç i sprawniejsza nauka, poprawa skurczu mi─Ö┼Ťniowego i lepsza kontrola nad mi─Ö┼Ťniami.

Bacopa Monnieri

Adaptogenne zio┼éo, które w Ajurwedzie stosowane by┼éo, by poprawia─ç zdolno┼Ťci intelektualne i tonizowa─ç uk┼éad nerwowy, a obie te w┼éa┼Ťciwo┼Ťci wykorzystywane s─ů do dzisiaj. Jej dzia┼éanie nie jest odczuwalne od razu, wymaga czasu, by przynie┼Ť─ç wymierne korzy┼Ťci, jednak dzi─Öki temu mog─ů te┼╝ utrzymywa─ç si─Ö na d┼éu┼╝ej. Wydajnie redukuje odczuwalny stres oraz mo┼╝e poprawia─ç jako┼Ť─ç snu. Bardzo podobna w dzia┼éaniu do Bacopy jest Gotu Kola (W─ůkrotka azjatycka).

Lion’s Mane

Leczniczy grzyb o ciekawej w┼éa┼Ťciwo┼Ťci usprawniania regeneracji neuronów, za spraw─ů podnoszenia czynnika NGF. Wp┼éywa na popraw─Ö pami─Öci i w pewnym stopniu na popraw─Ö koncentracji. Popularne jest stosowanie ekstraktów Soplówki je┼╝owatej jako dodatek do kawy, by wzmocni─ç jej prokognitywne i neuroprotekcyjne w┼éa┼Ťciwo┼Ťci.

Kofeina z naturalnych ┼║róde┼é

Kofein─Ö wszyscy znamy, g┼éównie za spraw─ů kawy, która go┼Ťci praktycznie w ka┼╝dej kuchni. Kofein─Ö pozyskiwa─ç mo┼╝emy jednak te┼╝ z herbaty, Matchy, guarany, yerba mate, orzeszków kola, a nawet z kakao, a wszystkie te ┼║ród┼éa b─Öd─ů dodawa─ç energii i poprawia─ç kognicj─Ö. Kofeina z naturalnych ┼║róde┼é, która nie jest w pe┼éni ekstrahowana, mo┼╝e mie─ç nieco lepsze w┼éa┼Ťciwo┼Ťci za spraw─ů licznych fitochemikaliów, które jej towarzysz─ů i mog─ů uzupe┼énia─ç dzia┼éanie.

Teanina

Rewelacyjnie uspokajaj─ůcy aminokwas o „inteligentnym” dzia┼éaniu, zmieniaj─ůcym si─Ö adekwatnie do naszych bie┼╝─ůcych potrzeb. Gdy l-teanina stosowana jest np. na wieczór, gdy oddajemy si─Ö spokojnym czynno┼Ťciom lub po prostu odpoczywamy, nastraja mózg w stan podobny do tego, który towarzyszy medytacji. Gdy jednak przyjmiemy j─ů przed prac─ů, szczególnie gdy jest w parze z kofein─ů, nie powoduje ospa┼éo┼Ťci ani sedacji, a zwi─Öksza koncentracj─Ö i zdolno┼Ť─ç do skupienia uwagi na wykonywanej czynno┼Ťci.

Teakryna

Bardzo podobna do kofeiny substancja wyst─Öpuj─ůca w herbacie Kucha, ma jednak du┼╝o korzystniejszy profil dzia┼éania i mniej skutków ubocznych, co jest bardzo doceniane przez osoby, które nie najlepiej toleruj─ů zwyk┼é─ů kofein─Ö. W┼Ťród najwa┼╝niejszych cech teakryny wymieni─ç nale┼╝y to, ┼╝e powoduje wzrostu tolerancji tak jak kofeina oraz nie wp┼éywa niekorzystnie na wzrost ci┼Ťnienia, ani na akcj─Ö serca.

Żeń-szeń

Popularna ro┼Ťlina, która dodaje energii i si┼é witalnych. Znany jest m.in. z podnoszenia libido, ale te┼╝ z pozytywnego wp┼éywu na nastrój i kognicj─Ö. Efektywnie hamuje zm─Öczenie, a efekty pojawiaj─ů si─Ö nawet po jednorazowej porcji. Wyró┼╝niamy kilka odmian ┼╝e┼ä-szenia, przy czym w aspekcie wp┼éywu na mózg najpopularniejszy jest korea┼äski i syberyjski.

Urydyna

┼Üwietna substancja, która wyst─Öpuje w do┼Ť─ç du┼╝ej koncentracji np. w piwie, a wi─Öc akurat w tym przypadku dla zdrowia mózgu zdecydowanie wolimy j─ů w wersji izolowanej. Nie mo┼╝na jej odmówi─ç jednak naturalnego pochodzenia. Urydyna wspomaga regeneracj─Ö b┼éon komórkowych w neuronach oraz przyczynia si─Ö do regeneracji uk┼éadu dopaminy, co jest jej ogromnym atutem.

Ginkgo Biloba

Znana te┼╝ jako Mi┼éorz─ůb Japo┼äski, bardzo powszechna i ┼éatwo dost─Öpna w aptekach (ekstrakty w kapsu┼éach) ro┼Ťlina, która pozytywnie wp┼éywa na pami─Ö─ç i spowalnia rozwój demencji starczej. Cieszy si─Ö spor─ů ilo┼Ťci─ů bada┼ä naukowych, które analizuj─ů jej dzia┼éanie. Dzia┼éanie u seniorów ma ca┼ékiem wyra┼║ne poparcie, niestety m┼éodzi i zdrowi nie zawsze odczuj─ů jej zalety.

Podsumowanie

W kwestii nootropów jest troch─Ö niedomówie┼ä, które mog─ů negatywnie wp┼éywa─ç na reputacj─Ö tej grupy substancji. Cz─Östo spotka─ç si─Ö mo┼╝na z opiniami, ┼╝e z nootropami trzeba uwa┼╝a─ç, poniewa┼╝ mog─ů mocno zaszkodzi─ç. Otó┼╝ nie jest to prawda, poniewa┼╝ lek nootropowy z definicji jest bezpieczny, a je┼Ťli nie jest, to nie jest nootropem. Prawd─ů jest jednak, ┼╝e ┼╝eby czerpa─ç z nich maksymalne korzy┼Ťci, potrzebna jest spora doza wiedzy, zarówno na temat dzia┼éania poszczególnych ┼Ťrodków, jak i w┼éasnego organizmu. O ile w kwestii obserwacji organizmu musicie radzi─ç sobie sami, to po wiedz─Ö o nootropach zapraszam do mnie – w bli┼╝szej i dalszej przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie si─Ö tu du┼╝o dzia┼éo!

┼╣ród┼éa: