Ajurweda dzi艣 ju偶 jest jedynie reliktem przesz艂o艣ci, jednak jej niektóre elementy jej spu艣cizny wkrad艂y si臋 do nowo偶ytnego 艣wiata nauki. Bacopa Monnieri jest jednym z zió艂, które obecnie brane s膮 pod lup臋 badaczy, by sprawdzi膰 jej faktyczn膮 skuteczno艣膰 i potwierdzi膰 lub zaprzeczy膰 dzia艂aniom, w które wierzono w tradycyjnej medycynie.

Czym jest Bacopa Monnieri?

Bacopa Monnieri (Bakopa drobnolistna) znana jest z medycyny ajurwedyjskiej, gdzie stosowana by艂a jako 艣rodek tonizuj膮cy uk艂ad nerwowy oraz poprawiaj膮cy pami臋膰 i kognicj臋. Obecnie nadal jest ch臋tnie stosowana w tych celach, jest jednym z popularniejszych adaptogenów. Jej wyst臋powanie jest bardzo powszechne, spotka膰 j膮 mo偶na w wielu rejonach, od strefy umiarkowanej po tropiki. Nie jest mocno wymagaj膮ca, je艣li chodzi o warunki, preferuje okolice zbiorników wodnych, rozrasta si臋 nawet jako chwast. Mimo swojej powszechno艣ci ma jednak bardzo ciekawe w艂a艣ciwo艣ci. Przydomek „drobnolistna” 艣wietnie obrazuje jej morfologi臋 – sk艂ada si臋 z drobnych listków o owalnych blaszkach i kwitnie ma艂ymi, bia艂ymi kwiatami.

Brahmi ma w艂a艣ciwo艣ci relaksuj膮ce — wycisza, uspokaja, redukuje stres, mo偶e te偶 poprawia膰 jako艣膰 snu. Poza tym znana jest z korzystnego wp艂ywu na mózg, poniewa偶 dzi臋ki zawartym w niej substancjom aktywnym wspomaga regeneracj臋 uk艂adu nerwowego i wspomaga procesy odpowiedzialne za formowanie pami臋ci.

Okre艣lana jest te偶 nazw膮 Brahmi. Co prawda jest to nazwa wspólna dla niej i dla Gotu Kola (oraz ich po艂膮czenia), która wykazuje bardzo podobne dzia艂anie i równie偶 wywodzi si臋 z Ajurwedy, ale znacznie cz臋艣ciej u偶ywa si臋 jej w stosunku do Bacopa, ni偶 do Gotu Kola.

Sk艂adniki aktywne

W艣ród sk艂adników aktywnych Bakopy wymieni膰 mo偶na:

  • saponiny — d-mannitol, monnieryna, bakozydy (bakozyd A i bakozyd B) bakopazydy i bakopasaponiny,
  • alkaloidy — hydrokotylina, brahmina i herpestyna,
  • glikozydy — azjatykozyd i tanakunicyd,
  • flawonoidyluteonina i apigenina,
  • a tak偶e jujubogeniny, kwas betulinowy, wogonina, oroksyndyna, kwas betulinowy, stigmastarol, beta-sitosterol i inne.

W suplementach spotka膰 mo偶na ekstrakty standaryzowane na zawarto艣膰 bakozydów, przy czym bardzo popularne s膮 ekstrakty patentowane — Synapsa (zwana te偶 CDRI-08) standaryzowana na min. 55% bakozydów, oraz BaCognize, zawieraj膮cy 20% bakozydów. Poza ekstraktami standaryzowanymi s膮 te偶 ekstrakty z okre艣lonym wspó艂czynnikiem redukcji obj臋to艣ci (DER 4:1, 10:1 itp.), jednak te standaryzowane na substancje czynne wydaj膮 si臋 du偶o lepszym wyborem.

Li艣cie i kwiat Bacopa Monnieri - dzia艂anie przeciwl臋kowe i adaptogenne
呕ywa Bacopa Monnieri

Mechanizm dzia艂ania i zastosowanie Bacopa Monnieri

By jak najlepiej wykorzysta膰 dany suplement, warto zna膰 cho膰 zarys jego mechanizmów dzia艂ania. Daje nam to wiedz臋, w jaki sposób mo偶na go u偶ywa膰, by osi膮gn膮膰 maksimum korzy艣ci. Z czym mo偶na, a z czym nie warto 艂膮czy膰 oraz czy w ogóle dany 艣rodek b臋dzie si臋 dla nas nadawa艂. Poni偶ej szczegó艂owy opis w艂a艣ciwo艣ci Bacopa Monnieri.

Wp艂yw na uk艂ad nerwowy i psychik臋

Jednym z najbardziej kluczowych, jest dzia艂anie przeciwl臋kowe i uspokajaj膮ce. Warto jednak zauwa偶y膰, 偶e dzia艂anie to objawia si臋 w pe艂ni przy regularnej suplementacji, a na pocz膮tku efekty s膮 s艂absze. W badaniu z jednorazowym u偶yciem 320 mg, 640 mg ekstraktu Bacopa (CDRI-08) lub placebo, wykonywano pakiet testów kognitywnych na 1 i 2 godziny po przyj臋ciu. W wynikach zaobserwowano bardzo subteln膮 popraw臋 kognicji i brak wyra藕nego wp艂ywu na samopoczucie i poziom l臋ku. Zanotowano jednak spadek poziomu kortyzolu w grupie z najwi臋ksz膮 dawk膮. Poprawa kognicji wyst臋powa艂a g艂ównie w zadaniach okre艣laj膮cych szybko艣膰 przetwarzania informacji i rozumowania, nie tak jak zak艂adano w testach pami臋ciowych. Warto te偶 nadmieni膰, 偶e w finansowaniu badania mia艂 udzia艂 producent ekstraktu Bacopa.

Dzia艂anie przeciwl臋kowe i przeciwdepresyjne by艂o notowane w badaniach na gryzoniach. Popraw臋 w wyniku suplementacji Brahmii zauwa偶ono, poddaj膮c myszy testom 艣wiat艂a i mroku (light-dark box test), testom uniesionego labiryntu krzy偶owego (elevated plus maze test), testom hole-board, zawieszenia za ogon (tail suspension test) i wymuszonego p艂ywania (forced swim test). Dzia艂anie adaptogenne natomiast wykazano w testach polegaj膮cych na wywo艂aniu dora藕nego i chronicznego stresu, gdzie w obu przypadkach Bacopa redukowa艂a fizjologiczne skutki stresu, takie jak zmiany masy organów i parametrów biochemicznych. Zauwa偶ono te偶, 偶e kilkudniowe przyjmowanie bakozydów przed kontaktem ze stresem, mo偶e os艂abia膰 ekspresj臋 proteiny Hsp70 w reakcji na stresowy bodziec, która jest jednym z g艂ównych markerów stresu wykorzystywanych w badaniach. Ten efekt oznacza w艂a艣nie modulowanie reakcji stresowej, a nie stricte redukcj臋 stresu, co jest w艂a艣nie bardzo charakterystyczne dla adaptogenów.

Wp艂yw na samopoczucie wynika te偶 z mo偶liwo艣ci przywracania sprawno艣ci syntezy BDNF – czyli czynnika, który nie tylko odpowiada za regeneracj臋 neuronów, ale i koreluje z samopoczuciem – w depresji i chronicznym stresie ma du偶o ni偶sze st臋偶enia i wzrasta wraz z popraw膮 kondycji psychicznej. W badaniu na zwierz臋tach zanotowano, 偶e chroniczny stres bardzo wyra藕nie obni偶a艂 BDNF w hipokampie i korze czo艂owej, natomiast Bacopa w odpowiedniej dawce po 4 tygodniach przywraca艂a BDNF prawie do wyj艣ciowego poziomu. Analogicznie ma si臋 sytuacja z receptorami TrkB, z którymi reaguje wymieniony czynnik.

Bacopa Monnieri - wp艂yw na BDNF, neurogenez臋 i popraw臋 samopoczucia - wykres
CUS — Chronic Unpredictable Stress; 藕ród艂o: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4124189/

Pami臋膰 i zdolno艣ci do uczenia

Bacopa znana jest te偶 z mo偶liwo艣ci poprawy pami臋ci. Ten efekt zawdzi臋czany jest cz臋艣ciowo zdolno艣ci do poprawy komunikacji neuronalnej, poprzez wzmaganie proliferacji dendrytów, co daje rezultaty nie wcze艣niej ni偶 po 4 tygodniach ekspozycji. Kolejne mechanizmy, które mog膮 by膰 odpowiedzialne za popraw臋 pami臋ci, to up-regulacja ekspresji hydroksylazy tyrozyny (TH2) i transportera serotoniny (SERT). W badaniu, w którym to stwierdzono, zauwa偶ono te偶 wzrost serotoniny, ale i spadek dopaminy. W eksperymentach zauwa偶ono delikatny wp艂yw na inhibicj臋 acetylocholinoesterazy, a co za tym idzie wzrost acetylocholiny, jednak dzia艂anie to by艂o na tyle s艂abe, 偶e nie ma pewno艣ci czy w praktyce ma to jakie艣 znaczenie. Na uk艂ad cholinergiczny mo偶e jednak cz臋艣ciowo po艣rednio wp艂ywa膰 za spraw膮 aktywacji uk艂adu serotoniny. Wp艂yw na uk艂ad glutaminianu jest subtelny, a o nim powiemy nieco pó藕niej.

Dysponujemy pakietem bada艅 na ludziach w kontek艣cie wp艂ywu na pami臋膰 i kognicj臋. Nie wszystkie s膮 idealne, mog艂yby by膰 d艂u偶sze i na wi臋kszych próbach, jednak zawsze to jakie艣 dane, prawda? 馃槈 W jednym z tych lepszych bada艅, u osób w wieku 40-65 zauwa偶ono, 偶e suplementacja Bakop膮 wyra藕nie wp艂yn臋艂a na d艂ugo艣膰 zapami臋tywania przyswojonych informacji, te nie uciekaj膮 z pami臋ci tak szybko, jak normalnie. W innym badaniu zauwa偶ono sprawniejsz膮 konsolidacj臋 pami臋ci, lepsze tempo uczenia oraz wi臋ksz膮 szybko艣膰 przetwarzania informacji wizualnych, przy czym efekt po 12 tygodniach (300 mg ekstraktu dziennie) by艂 lepszy ni偶 po 5 tygodniach, co po raz kolejny wskazuje na zasadno艣膰 d艂ugotrwa艂ej suplementacji. W jeszcze innym badaniu, gdzie uczestnikom w wieku 50+ podawano równie偶 po 300 mg ekstraktu dziennie, zauwa偶ono popraw臋 nauki werbalnej i sprawniejsze przypominanie sobie informacji.

Dzia艂anie antyepileptyczne

S膮 te偶 pewne doniesienia o potencjalne antyepileptycznym. Cho膰 Bacopa nie wp艂ywa bezpo艣rednio na dzia艂anie glutaminianu, to mo偶e jednak w pewnym stopniu hamowa膰 jego toksyczno艣膰, co jest jednym z domniemanych mechanizmów dzia艂ania antykonwulsyjnego i neuroprotekcyjnego. Bacopa mo偶e upregulowa膰 receptory metabotropowe mGluR8. Wykazano, 偶e te receptory ulegaj膮 downregulacji przy epilepsji, a ich mniejsza aktywno艣膰 zwi臋ksza ryzyko konwulsji.

Co nieco wskazuje równie偶 na zaanga偶owanie uk艂adu gabaergicznego. GABA jest g艂ównym neuroprzeka藕nikiem hamuj膮cym, wi臋c gdy jego uk艂ad niedomaga, to zwi臋ksza si臋 pobudliwo艣膰 uk艂adu nerwowego i wzrasta ryzyko konwulsji. Sam mechanizm Brahmi w tym aspekcie wygl膮da ca艂kiem obiecuj膮co. Otó偶 u gryzoni zauwa偶ono, 偶e epilepsja wi膮za艂a si臋 z downregulacj膮 podjednostek alfa1, alfa5 i delta receptorów GABA(A) w pr膮偶kowiu, natomiast kuracja Bacopa (a konkretnie bakozydem A) przyczynia艂a si臋 do odwracania tych zmian. W pó藕niejszym badaniu zauwa偶ono podobne efekty równie偶 w hipokampie. Przy okazji wskazuje to na mo偶liwo艣ci regeneracyjne dla uk艂adu GABA.

Wp艂yw na pozosta艂e aspekty zdrowia

Bacopa dzia艂a przeciwzapalnie, poprzez zahamowanie syntezy prozapalnych czynników. Okre艣lono to mi臋dzy innymi obserwuj膮c reakcj臋 na ekspozycj臋 na toksyczne lipopolisacharydy (LPS). Towarzystwo substancji czynnych z Bakopy hamowa艂o wyrzut TNF-alfa i IL-6 w reakcji na LPS. Ci sami autorzy w innym badaniu zaobserwowali te偶 podobny, hamuj膮cy wp艂yw na COX-2, 5-LOX i 15-LOX. Liczne badania wskazuj膮 te偶 na potencja艂 przeciwutleniaj膮cy, równie偶 w mózgu.

Jeszcze na poziomie uk艂adu pokarmowego, Bacopa wykazuje dzia艂anie ochronne dla 艣luzówek. W badaniach na modelu zwierz臋cym zauwa偶ono, 偶e chroni przed rozwojem wrzodów wynikaj膮cym z przyjmowania leków lub alkoholu.

U samców myszy zanotowano wyra藕ny wzrost poziomu tyroksyny (T4, hormon tarczycy), a偶 o 41% po 15 dniach, bez wp艂ywu na trójjodotyronin臋. Nie wiemy, czy u ludzi tak偶e mo偶e stymulowa膰 tarczyc臋, ale na pewno w praktyce nie nale偶y oczekiwa膰 a偶 tak wyra藕nych efektów.

U zwierz膮t notowano dzia艂anie bronchodylatacyjne, co mo偶e by膰 pomocne przy astmie i alergiach. Ju偶 w czasach Ajurwedy stosowano Bacopa w dolegliwo艣ciach astmatycznych, wi臋c dzia艂anie to by艂o oczekiwane.

kwiat i li艣cie bacopa monnieri

Skutki uboczne Brahmi i interakcje

Niektórzy do艣wiadczaj膮 spadku motywacji po przyj臋ciu Bacopa z rana, co jest nast臋pstwem dzia艂ania relaksuj膮cego, dlatego by zachowa膰 dobr膮 sprawno艣膰 umys艂u, cz臋st膮 praktyk膮 jest stosowanie w parze z czym艣 stymuluj膮cym, chocia偶by z fili偶ank膮 dobrej kawy. Warto jednak pami臋ta膰, 偶e moduluj膮cy wp艂yw Bakopy na dopamin臋 mo偶e nieco os艂abia膰 dzia艂anie stymulantów, w tym równie偶 kofeiny.

Niekiedy notowane s膮 dolegliwo艣ci gastryczne przez suplementacj臋 Bacopa, co notowane jest g艂ównie przy stosowaniu na pusty 偶o艂膮dek. Z tego wzgl臋du sugerowane jest raczej przyjmowanie z posi艂kiem. Taka praktyka mo偶e wp艂yn膮膰 te偶 na lepsz膮 przyswajalno艣膰, gdy偶 cz臋艣膰 sk艂adników aktywnych jest rozpuszczalna w t艂uszczach. Tradycyjnie stosowano sproszkowan膮 Bakop臋 z mas艂em Ghee.

Bacopa jest cz臋sto stosowana razem z Gotu Kola, ze wzgl臋du na do艣膰 podobny profil dzia艂ania. Jest to kontynuacja praktyk sprzed tysi臋cy lat. Je艣li na celu mamy redukcj臋 stresu, to stosowanie razem z Ashwagandha wydaje si臋 艣wietnym pomys艂em, mo偶e nawet lepszym ni偶 parowanie z Gotu Kola.

To ziele wp艂ywa na aktywno艣膰 niektórych enzymów w膮trobowych, które wp艂ywaj膮 na metabolizm leków i innych suplementów. Wi臋cej na ten temat w osobnym artykule.

Najbardziej niepokoj膮ce doniesienia dotycz膮 zaburze艅 m臋skiej p艂odno艣ci. U myszy suplementacja powodowa艂a zmniejszenie ruchliwo艣ci, 偶ywotno艣ci i liczby plemników. Parametry wraca艂y do normy po 2 miesi膮cach od zaprzestania kuracji.

Dawkowanie Bacopa Monnieri

W suplementach zazwyczaj widujemy ekstrakty Bacopa Monnieri standaryzowane na ~20% lub ~50% bakozydów. W przypadku tych bardziej skoncentrowanych ekstraktów (50-55%) rozs膮dnie jest przyjmowa膰 300-500 mg dziennie lub wi臋cej. W przypadku ekstraktów o mniejszej koncentracji odpowiednio wi臋cej, by osi膮gn膮膰 podobn膮 ilo艣膰 bakozydów.

Zastanawiasz si臋, czy stosowa膰 Bacopa monnieri rano, czy wieczorem? Pora stosowania zale偶y od celu suplementacji. Je艣li celem jest poprawa snu i wspomaganie wieczornej relaksacji, to najlepsz膮 por膮 na przyjmowanie b臋dzie wieczór. Je艣li jednak potrzebna jest redukcja stresu i wyciszenie w ci膮gu dnia, to najlepiej przyjmowa膰 do 艣niadania. Je艣li potrzebujemy ca艂ego wachlarza korzy艣ci, to mo偶na podzieli膰 dzienn膮 dawk臋 na pó艂 i stosowa膰 dwa razy dziennie.

Dzia艂anie stymuluj膮ce neurogenez臋 definiuje to, 偶e najlepsze efekty notowane s膮 po oko艂o 2 miesi膮cach suplementacji, gdy偶 regeneracja neuronów niestety troch臋 zajmuje. Tak wi臋c gdy planujemy stosowanie Bakopy, warto zak艂ada膰 minimum 8 tygodni.

W przypadku stosowania sproszkowanej lub ci臋tej ro艣liny (nie ekstraktów) najlepiej jest spo偶ywa膰 na zimno, np. mieszaj膮c z mlekiem lub t艂uszczem ghee. Wysoka temperatura powoduje degradacj臋 sk艂adników aktywnych, które stabilno艣膰 utrzymuj膮 w temperaturze do 30 stopni C.

Gdzie kupi膰 Bacopa Monnieri?

Prawd臋 mówi膮c, obecnie dost臋pna jest w wi臋kszo艣ci sklepów z suplementami diety, to bardzo popularny suplement. Warto jednak wybiera膰 suplement ze standaryzacj膮 na minimum 50% bakozydów. Przyk艂adem dobrej jako艣ci w 艣wietnej cenie jest produkt marki Aliness, dokupienia z rabatem na has艂o GRANANERWACH.

Aliness Bacopa Monnieri 500 mg 100 kaps ekstrakt w kapsu艂kach

Bardzo dobrym surowcem jest te偶 patentowana Synapsa, cho膰 to ju偶 bardziej kosztowna sprawa. Suplement z tym surowcem kupi膰 mo偶na w sklepie Mind Nutrition.

Podsumowanie

Bacopa Monnieri jest naturalnym, ale ca艂kiem skutecznym zio艂em na redukcj臋 l臋ków i popraw臋 kognicji, z kilkoma bonusowymi korzy艣ciami. Zdecydowanie lepiej sprawdza si臋 suplementacja d艂ugofalowa ni偶 przyjmowanie dora藕ne. Liczby z niektórych badaniach mówi膮, 偶e mo偶e dzia艂a膰 lekko nawet dora藕nie, jednak w praktyce jest to ma艂o zauwa偶alne. Bez w膮tpienia nale偶y sprawdzi膰 interakcje z innymi suplementami/lekami, je艣li jakie艣 s膮 przyjmowane, a gdy jeste艣 m臋偶czyzn膮 staraj膮cym si臋 o dziecko, to z suplementacj膮 Bacopa lepiej si臋 wstrzyma膰. Wszystko wskazuje na to, 偶e Bakopa spe艂nia kryteria wymagane do uzyskania tytu艂u 艣rodka nootropowego.

殴ród艂a (rozwi艅)
  • Rai D et al. „Adaptogenic effect of Bacopa monniera (Brahmi).” Pharmacol Biochem Behav. 2003 Jul;75(4):823-30.
  • Sarah Benson et al. „An Acute, Double-Blind, Placebo-Controlled Cross-over Study of 320 mg and 640 mg Doses of Bacopa monnieri (CDRI 08) on Multitasking Stress Reactivity and Mood” Phytother. Res.28: 551–559 (2014)
  • Chatterjee M et al. „Comparative evaluation of Bacopa monniera and Panax quniquefolium in experimental anxiety and depressive models in mice.” Indian J Exp Biol. 2010 Mar;48(3):306-13.
  • Zhou Y et al. „Triterpene saponins from Bacopa monnieri and their antidepressant effects in two mice models.” J Nat Prod. 2007 Apr;70(4):652-5. Epub 2007 Mar 8.
  • Vollala VR et al. „Enhanced dendritic arborization of hippocampal CA3 neurons by Bacopa monniera extract treatment in adult rats.” Rom J Morphol Embryol. 2011;52(3):879-86.
  • Charles PD et al. „Bacopa monniera leaf extract up-regulates tryptophan hydroxylase (TPH2) and serotonin transporter (SERT) expression: implications in memory formation.” J Ethnopharmacol. 2011 Mar 8;134(1):55-61.
  • Roodenrys S et al. „Chronic effects of Brahmi (Bacopa monnieri) on human memory.” Neuropsychopharmacology. 2002 Aug;27(2):279-81.
  • Stough C et al. „The chronic effects of an extract of Bacopa monniera (Brahmi) on cognitive function in healthy human subjects.” Psychopharmacology (Berl). 2001 Aug;156(4):481-4.
  • Morgan A, Stevens J et al. „Does Bacopa monnieri improve memory performance in older persons? Results of a randomized, placebo-controlled, double-blind trial.” J Altern Complement Med. 2010 Jul;16(7):753-9.
  • Mathew J et al. „Bacopa monnieri and Bacoside-A for ameliorating epilepsy associated behavioral deficits.” Fitoterapia. 2010 Jul;81(5):315-22.
  • Paulose CS et al. „Neuroprotective role of Bacopa monnieri extract in epilepsy and effect of glucose supplementation during hypoxia: glutamate receptor gene expression.” Neurochem Res. 2008 Sep;33(9):1663-71.
  • Mathew J et al. „Decreased GABA receptor in the striatum and spatial recognition memory deficit in epileptic rats: effect of Bacopa monnieri and bacoside-A.” J Ethnopharmacol. 2010 Jul 20;130(2):255-61.
  • Mathew J et al. „Behavioral deficit and decreased GABA receptor functional regulation in the hippocampus of epileptic rats: effect of Bacopa monnieri.” Neurochem Res. 2011 Jan;36(1):7-16.
  • Vijayan Viji, Antony Helen „Inhibition of lipoxygenases and cyclooxygenase-2 enzymes by extracts isolated from Bacopa monniera (L.) Wettst” Journal of Ethnopharmacology, Volume 118, Issue 2, 23 July 2008, Pages 305-311
  • Vijayan Viji, Antony Helen „Inhibition of pro-inflammatory mediators: role of Bacopa monniera (L.) Wettst” Inflammopharmacol (2011) 19: 283.
  • Tamara Simpson et al. „Bacopa monnieri as an Antioxidant Therapy to Reduce Oxidative Stress in the Aging Brain” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
    Volume 2015, Article ID 615384, 9 pages
  • Kar A et al. „Relative efficacy of three medicinal plant extracts in the alteration of thyroid hormone concentrations in male mice.” J Ethnopharmacol. 2002 Jul;81(2):281-5.
  • Sairam K et al. „Prophylactic and curative effects of Bacopa monniera in gastric ulcer models.” Phytomedicine. 2001 Nov;8(6):423-30.
  • Akanksha Singh, Shio Kumar Singh „Evaluation of antifertility potential of Brahmi in male mouse” Contraception Journal, Jan 2009, Volume 79, Issue 1, Pages 71–79